People & Finance

Evolutie van het KLM-cabinepersoneel

KLM bestaat deze maand 100 jaar! Om dat te vieren heeft LXRY Magazine de meest bijzondere verhalen van 's lands bekendste vliegmaatschappij verzameld. In 1935 introduceerde KLM het cabinepersoneel. Ook dat heeft, net als de luchtvaartmaatschappij, een ontwikkeling doorgemaakt door de jaren heen. Zoals deze sfeerimpressie van cabin attendants in verschillende decennia schetst, met interviews met stewards, stewardessen en pursers uit die tijd.

Tekst: Bart-Jan Brouwer
Beeld: hermanna-prinsen.com
Model: Fleur Snijders
Haar en make-up: anitawagner.com
Kleding: uniformfreak.com
Beeldbewerking: Deeptone.nl
Met dank aan: Cliff Muskiet, Michiel Willebrands, David Dunnebier, hoteldutch,com, ibisschipholamsterdamairport.com, aviodrome.nl, KLM Heritage Centre en Vereniging van Oud-Cabinepersoneel van de KLM
Online redactie: Susan Poeder

“Een vliegtuig is een soort sociologisch laboratorium, met al die mensen in een kleine ruimte”

Jaren ’40 Evert Galama (104)

“Het was januari 1946. De oorlog was net achter de rug en ik wilde de wereld zien. Mijn broer zei: ga eens naar de KLM. Toen ben ik op de fiets gestapt en van Utrecht naar Amsterdam gegaan. Ik had ervaring in hospitality en werd aangenomen. In het begin ging er maar één steward mee op een vlucht en die was voor alles veranwoordleijk. Op mijn eerste reis naar Batavia – die vier dagen duurde – had ik nog geen uniform, ik droeg een broek met stukken erin en een oud jasje erboven. Al die tijd bleef ik bij de passagiers – tijdens de tussenstops in onder meer Caïro, Karachi en Calcutta moest ik ze in hotels onderbrengen en zorgen dat ze te eten kregen. Het persoonlijke contact met de passagiers was heel intens, ook omdat er maar een stuk of 24 meevlogen. Een andere keer vlogen we boven Bagdad en moesten we de landing uitstellen, omdat ze de lichtpotjes op de landingsbaan nog moesten aansteken. Of ik een blauw hart heb? Nou, mijn hart is niet zo best meer, haha. Wel draag ik met veel trots het speldje van 100 jaar KLM op mijn borst.”

Ook leuk om te lezen: Uniek fine dining restaurant Blue in nieuwe KLM Crown Lounge

Jaren ’50 Gerard Knoop (85)

“In de Elsevier van mijn vader zag ik de advertentie ‘KLM zoekt cabinepersoneel.’ Ik had er weinig idee van wat dat zou zijn, maar ik wilde reizen en solliciteerde derhalve… Twee dagen later zat ik op een zesweekse cursus. Ik ben begonnen op een DC-6. We hadden nog geen karren in de cabine; de plateautjes moest je zelf vullen en rondbrengen. Ik waande me in een jongensboek. Tijdens de tussenstops, ondernam ik van alles. In Caïro heb ik paardgereden, in Beirut heb ik gewaterskied en op het beroemde paard uit de speelfilm Lawrence of Arabia gezeten, in Karachi heb ik gezeild op zee, in Anchorage heb ik leren skiën… De hele vliegerij was vakantie voor mij! Hoewel een vlucht naar New York met een Constellation dat niet was; via Prestwick en Gander in Newfoundland was je bijna twintig uur onderweg – helemaal kapot kwam je in New York aan. Dan dook ik mijn bed in en zag je me de eerste zestien uur niet. In die tijd sprong je in waar je kon. Bij een staking in Rome heb ik zelf een tractor met karretjes erachter gepakt en de koffers uitgeladen. Dat is nu ondenkbaar.”

Jaren 60 Heleen Nossent (77)

“Ik had een vijfjaarscontract. Daar had ik geen moeite mee: want het was mijn meisjesdroom. Het was een vereiste dat je vier talen beheerste: Frans, Duits, Engels en Nederlands. Tijdens de twee maanden durende ‘Opleiding voor aspirant-stewardessen’ kregen we cursussen als Routekennis, Menuleer en Drankenkennis, Spreeken Microfoontechniek en Vreemde Valuta. En ook Survival op de Arctic. In geval van een noodgeval op de Noordpool moesten wij een iglo bouwen, daarin alle kleren op de grond leggen, de ontklede passagiers daarop laten liggen (buddy-system) en die toedekken met de dekens die we konden vinden. Ik droeg in die tijd nog een uniform dat op maat was gemaakt, bij West-End Tailors op de Weesperzijde. Toen kon dat nog, met maar driehonderd stewardessen. Later werd overgestapt op confectie. In mijn tijd waren twee stewardessen aan boord, voor de rest een purser, hofmeesters en vliegers. Tegenwoordig heb je shifts op een vlucht, maar wij moesten om het kwartier door de cabine lopen ’s nachts. Slapen mocht niet. Vijf jaar was genoeg om mijn droom uit te laten komen en de tijd van mijn leven te hebben.”

Jaren 70 Vivianne Smit (65)

“Na een droge studie taalwetenschap dacht ik even een zomercontract te gaan vliegen, lekker uit te waaien. Maar het was zo leuk! Na afloop kreeg ik een vijfjaarscontract, dat was toen nog de max voor vrouwelijk cabinepersoneel. In 1976 werd dat afgeschaft en kregen wij een contract voor onbepaalde tijd. Een vliegtuig is een soort sociologisch laboratorium, met al die mensen in een kleine ruimte. Als stewardess was je geen koffiejuffrouw, maar ook verpleegster, psychiater en zelfs sterke arm: ik heb mensen in de boeien geslagen. De jaren zeventig was een heftige periode voor de KLM, met drie kapingen en de ramp op Tenerife. Dat was echt verschrikkelijk. Het leuke aan deze tijd was dat het zo vlak na de sixties was: het was minder preuts. Ik wil niets afdoen aan de MeToo-beweging, maar in onze tijd waren er óók handtastelijkheden. Dan liet ik weleens de bak met ijsklontjes van de kar in iemands schoot vallen… Wij losten het zelf op zonder drama te schoppen.

Voor handbagage waren destijds nog geen regels. Soms namen passagiers een tv-toestel of vloerlamp mee, die even ergens moesten worden weggezet. Ik heb meegemaakt dat een Chinees met een tas vol zoetwaterkrabbetjes aan boord kwam. Ik stond achter in de DC-8, tijdens het nachttraject. In de strook licht onder het gordijn van de pantry zag ik iets bewegen. Wat is dat toch? Het karton in die tas was door het vocht opgelost, zat die hele kist vol met krabbetjes! Dat maak je nu niet meer mee.”

Jaren ’80 Gerry Bouma (66)

“In de jaren tachtig was vliegen gemeengoed geworden, het was niet meer alleen voor de happy few. Het werd drukker en voller – meer kans op problemen. Ook kenmerkend voor dit decennium was de scheiding tussen rokers en niet-rokers. Maar dat was een virtuele scheiding: de laatste rij niet-rokers bevond zich voor de eerste rij rokers. Vooral op Noord-Atlantische vluchten zorgde dat voor gedoe. Amerikanen waren toen al heel erg anti-roken en weigerden vlak voor de rokerssectie te zitten. Ook kwam er een heel protocol voor promoties. Wij werden eerst nog van de gang geplukt: ‘Wil jij niet eerste stewardess worden?’ Dat werd nu geformaliseerd. Er kwam ook een beoordelingssysteem. Een formulier met vakjes waarop de purser met potlood aanstreepte of een stewardess te traag werkte, te veel lawaai maakte, of het petje wel recht op haar hoofd zat… Eind jaren tachtig was de intrede van de Frequent Flyer Facilities. Uit waardering kregen vaste klanten extra aandacht, eerste keuze bij maaltijden, een oogmaskertje en wat andere frutsels. De Frequent Flyers zaten niet eersteklas, maar dit was wel het begin van de omschakeling naar business class.”

Jaren ’90 Glaubitz (59)

“Vooral op technisch en politiek gebied waren de ontwikkelingen in de jaren negentig interessant. In de nieuwe 747-400 waren de bagagevakken een stuk groter. In de oude kisten waren die vakken zo klein dat achter de achterste rij de handbagage zich opstapelde. Ik weet nog wel dat mensen op de Canarische Eilanden van die lelijke oranje bloemen met stengels van een meter kochten. ‘Hebt u hier een plaatsje voor?’ Belangrijkste van de nieuwe 400 was dat nu grotere afstanden konden worden overbrugd. En door de politieke ontwikkelingen mochten we over Rusland gaan vliegen. Eind jaren tachtig moest je nog via Anchorage naar Korea of Japan, en ineens gingen we rechtsom. Dat betekende non-stop dertien uur vliegen, wat daarvoor niet aan de orde was. Voorheen mocht je als steward rust nemen in een stoel in de rokerssectie, met een gordijntje eromheen. Nu kwamen bedden aan boord voor de bemanning en ontstond ook de wettelijke plicht om te rusten. Daardoor werd het hele vliegpatroon aangepast. De techniek maakte een sprong in die tijd. De handgeschreven vluchtroutes werden vervangen door flight tracking. Werd voorheen nog gewerkt met enorme filmspoelen, nu kwamen in de business class de personal video’s en had ieder daar zijn een eigen uitklapbare scherm met keuze uit acht films. De techniek nam een boel dingen van de bemanning over.”

Heden Fleur Snijders

Het model in deze serie is zelf, sinds anderhalf jaar, stewardess bij KLM. “Iedereen daar is zo open en sociaal, het voelt als één grote, hechte familie. Mijn moeder werkte als tweebander in de business class; mijn vader begon als boordwerktuigkundige en is nu senior purser. Zij namen mij vaak mee. Ik vroeg me wel af: vind ik het nou zo leuk omdat mijn ouders er plezier in hebben, of vind ik het zelf ook echt leuk. Eerst ben ik een modeopleiding gaan doen, een andere passie van mij. Maar mijn verlangen om stewardess, en later purser, te worden was te groot. Het leukste aan mijn werk vind ik het leren kennen van nieuwe mensen, omdat dit vaak leidt tot nieuwe inzichten; het minst leuke de jetlags. En ik moet nog altijd wennen aan het midden in de nacht wakker worden, wakker zijn, wakker blijven. Typerend voor de huidige tijd is de appgroep die we vaak aanmaken voor een vlucht en het gebruik van de iPad: daarmee weten wij precies welke mensen wij in onze sectie hebben. Als ik mijn outfit aantrek, voel ik mij wel echt trots. Rechte rug, kopje omhoog en op naar wherever. In het gangpad van het vliegtuig voel ik dat er ogen op mij gericht zijn. Heb ik toch nog een beetje mijn catwalk, haha.”

Bestel LXRY Magazine nu

Ter ere van KLM 100 jaar vind je in LXRY Magazine een unieke KLM special. Benieuwd naar de overige verhalen? LXRY Magazine #39 kun je bestellen via de onderstaande knop. Zeker weten dat je niets mist? Neem nu een 1-jarig of 2-jarig abonnement op LXRY Magazine en kies wat voor welkomstgeschenk je wilt ontvangen. Kies bijvoorbeeld een van de heerlijke geurkaarsen, laptoptassen of luxe sjaals uit de LXRY Collection (t.w.v. 69 euro), een Oolaboo Skin Defence DNA protective set (t.w.v. 144,95 euro), of een Sodastream (t.w.v. 159 euro).

LXRY Magazine 39